ABD Guantanamo’da bir adaya topladığı El Kaide militanlarını ne yaptı?

ABD o militanları adalara hapsederek yıllarca dünyadan izole etti, istihbarat almak için ağır yöntemler kullandı ve birçoğunu sessizce başka ülkelere tahliye etti. Ancak orası, Amerikan demokrasisinin üzerine düşmüş kalıcı bir gölge olarak kalmaya devam ediyor.

ABD’nin 11 Eylül saldırılarından sonra dünyanın dört bir yanından topladığı El-Kaide ve Taliban militanlarını götürdüğü o meşhur yer, Küba’daki Amerikan askeri üssü olan Guantanamo Körfezi (Guantanamo Bay) hapisanesidir.

Bu konu, hem ABD iç siyasetinde hem de uluslararası hukukta modern tarihin en büyük tartışma konularından biri olmuştur. İşte o militanlara ne yapıldığına dair sürecin özeti:

1. Neden Bir Adaya (Guantanamo) Götürüldüler?

ABD, bu kişileri kendi topraklarına (ana karaya) götürmekten kaçındı. Bunun çok stratejik bir hukuki sebebi vardı:

• Hukuk Boşluğu: Eğer bu kişiler ABD topraklarında olsaydı, ABD anayasasındaki haklardan (avukat tutma, mahkemeye çıkma, adil yargılanma) yararlanabileceklerdi.
• “Yasadışı Savaşçı” Statüsü: ABD, bu kişilere “savaş esiri” (POW) değil, “yasadışı düşman savaşçı” (unlawful enemy combatants) statüsü verdi. Bu sayede Cenevre Sözleşmesi’nin esirlere sağladığı hakları baypas etmeyi amaçladılar.

2. Sorgulama ve “Geliştirilmiş Sorgulama Teknikleri”

Militanlar burada yıllarca süren ağır sorgulamalara maruz kaldılar. CIA ve askeri istihbaratın kullandığı bu yöntemler dünya çapında büyük tepki topladı:

• Waterboarding (Su İşkencesi): Kişide boğulma hissi yaratan yöntemler.
• Uykusuz Bırakma: Günlerce uyutulmayarak direnç kırma.
• Tecrit: Yıllarca kimseyle görüştürülmeden tek kişilik hücrelerde tutulma.

3. Zamanla Ne Oldu? (Bırakılanlar ve Kalanlar)

Guantanamo’da toplamda 780 civarında tutuklu bulunduğu biliniyor. 2026 yılı itibarıyla durum şu şekildedir:

• Büyük Çoğunluğu Serbest Bırakıldı: Bush, Obama, Trump ve Biden dönemlerinde tutukluların çoğu ülkelerine (veya onları kabul eden üçüncü ülkelere) geri gönderildi. Birçoğunun aslında üst düzey militan olmadığı, yanlış istihbaratla toplandığı anlaşıldı.
• Kalan Çekirdek Kadro: Halen Guantanamo’da tutulan az sayıda (yaklaşık 30 civarı) kişi bulunuyor. Bunların arasında 11 Eylül saldırılarının beyni olduğu iddia edilen Halid Şeyh Muhammed gibi isimler de var.
• Yargılanma Sorunu: Bu kişilerin çoğu hala sivil mahkemelere çıkarılamadı; askeri komisyonlarda yargılanmaya çalışılıyorlar ancak süreçler hukuki karmaşalar nedeniyle on yıllardır bitmiyor.

4. Siyasi Bir Sembol Olarak Guantanamo

Obama, burayı kapatacağına dair söz vermişti ancak Amerikan Kongresi’ndeki Cumhuriyetçilerin engellemesi ve tutukluların nereye gönderileceği konusundaki güvenlik kaygıları nedeniyle burası tamamen kapatılamadı. Guantanamo bugün dünyada:

• ABD’nin “insan hakları” konusundaki çifte standardının sembolü,
• Uluslararası hukukun askıya alındığı bir “kara delik” olarak görülmektedir.

Özetle: ABD o militanları adalara hapsederek yıllarca dünyadan izole etti, istihbarat almak için ağır yöntemler kullandı ve birçoğunu sessizce başka ülkelere tahliye etti. Ancak orası, Amerikan demokrasisinin üzerine düşmüş kalıcı bir gölge olarak kalmaya devam ediyor.