Tarih boyunca kurulan binlerce devlet ve imparatorluğu tek bir listeye sığdırmak zor olsa da, dünya tarihine yön vermiş, geniş topraklara hükmetmiş ve derin izler bırakmış en önemli imparatorlukları kronolojik olarak şu şekilde sıralayabiliriz:
Antik Çağ (M.Ö. 3000 – M.S. 500)
- Akad İmparatorluğu (M.Ö. 2334 – M.Ö. 2154): Mezopotamya’da kurulan ve tarihin bilinen ilk imparatorluğu kabul edilen devlettir. Kral Sargon liderliğinde şehir devletlerini tek bir çatı altında toplamıştır.
- Asur İmparatorluğu (Yeni Asur: M.Ö. 911 – M.Ö. 609): Mezopotamya, Levant ve Mısır’ı içine alan, askeri teknolojisi (demir silahlar ve savaş arabaları) ve düzenli ordusuyla tanınan acımasız ama organize bir imparatorluk.
- Ahameniş (Pers) İmparatorluğu (M.Ö. 550 – M.Ö. 330): Büyük Kiros tarafından kurulan, o dönemin bilinen dünyasının çok büyük bir kısmını (Balkanlar’dan Hindistan’a) yöneten, tarihin ilk süper gücü. “Satraplık” adı verilen eyalet sistemiyle yönetilmiştir.
- Makedonya (Büyük İskender) İmparatorluğu (M.Ö. 336 – M.Ö. 323): Büyük İskender’in Pers İmparatorluğu’nu yıkarak Yunanistan’dan Hindistan’a kadar uzattığı, Doğu ve Batı kültürünün birleştiği Helenistik Dönem’i başlatan kısa ömürlü ama devasa imparatorluk.
- Maurya İmparatorluğu (M.Ö. 322 – M.Ö. 185): Hindistan alt kıtasının neredeyse tamamını tek bir yönetim altında birleştiren ilk büyük Hint imparatorluğu. Özellikle Kral Aşoka dönemi ve Budizm’in yayılmasıyla bilinir.
- Çin (Çin ve Han Hanedanlıkları) İmparatorluğu (M.Ö. 221 – M.S. 220): Çin Şi Huang’ın tüm Çin krallıklarını birleştirip Çin Seddi’ni başlattığı dönemle kurulan ve Han Hanedanlığı ile İpek Yolu ticaretini canlandırarak kökleşen yapı.
- Roma İmparatorluğu (M.Ö. 27 – M.S. 395/1453): Akdeniz’i bir “Roma Gölü” haline getiren, hukuk, mimari, devlet yönetimi ve dil (Latince) konusunda modern Batı medeniyetinin temellerini atan imparatorluk. 395’te Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılmıştır.
Orta Çağ (M.S. 500 – 1500)
- Bizans (Doğu Roma) İmparatorluğu (395 – 1453): Roma’nın doğu yarısı olarak bin yıl daha yaşayan, başkenti Konstantinopolis (İstanbul) olan, Hristiyan dünyasının ve kültürünün en büyük merkezlerinden biri.
- Göktürk Kağanlığı (552 – 745): Tarihte “Türk” adını ilk kez resmi devlet ismi olarak kullanan, Orta Asya’dan Karadeniz’e kadar uzanan devasa bir göçebe imparatorluğu.
- Emevi ve Abbasi Halifelikleri (661 – 1258): İslam’ın yayılışıyla birlikte İspanya’dan Hindistan sınırına kadar uzanan, özellikle Abbasi döneminde “Bağdat” merkezli bilim ve felsefenin altın çağını (İslam’ın Altın Çağı) yaşayan devasa coğrafi imparatorluklar.
- Kutsal Roma İmparatorluğu (962 – 1806): Şarlman’ın mirası üzerine kurulan, Orta Avrupa’da (özellikle Almanya ve çevresi) yüzlerce küçük prenslikten oluşan, papalıkla sürekli güç mücadelesi içinde olan gevşek federatif imparatorluk.
- Moğol İmparatorluğu (1206 – 1368): Cengiz Han tarafından kurulan, dünya tarihinin bitişik topraklara sahip en büyük imparatorluğu. Pasifik Okyanusu’ndan Doğu Avrupa’ya kadar uzanmıştır. Ölümünden sonra Altın Orda, İlhanlılar, Çağatay ve Yuan Hanedanlığı olarak dörde bölünmüştür.
- İnka ve Aztek İmparatorlukları (1300’ler – 1521/1532): Amerika kıtasının Kolomb öncesi dönemdeki en gelişmiş, mühendislik ve mimaride devrim yaratmış ama İspanyol fatihlerin (Conquistador) gelişiyle yıkılmış medeniyetleri.
Yeni Çağ ve Yakın Çağ (1500 – 1922)
- Osmanlı İmparatorluğu (1299 – 1922): Üç kıtaya (Avrupa, Asya, Afrika) yayılan, Akdeniz ve İpek/Baharat yollarını kontrol eden, İslam dünyasının halifeliğini üstlenen ve 600 yılı aşkın süre hayatta kalan cihan devleti.
- Babür İmparatorluğu (1526 – 1857): Çağatay Türkleri kökenli Babür Şah tarafından Hindistan’da kurulan, mimari (Tac Mahal gibi) ve sanatta zirveye ulaşan, zenginliğiyle ünlü imparatorluk.
- İspanyol İmparatorluğu (1492 – 1976): Coğrafi keşiflerle birlikte Amerika kıtasını kolonileştiren, Filipinler’e kadar uzanan ve tarihte üzerine “güneş batmayan ilk imparatorluk” olarak anılan küresel güç.
- Rus İmparatorluğu (1721 – 1917): Deli Petro (I. Petro) önderliğinde çarlıktan imparatorluğa dönüşen, Baltık Denizi’nden Büyük Okyanus’a, hatta bir dönem Alaska’ya kadar uzanan topraklarıyla dünyanın en geniş devletlerinden biri.
- Britanya İmparatorluğu (16. Yüzyıl – 20. Yüzyıl): Sanayi Devrimi ve güçlü donanması sayesinde dünya topraklarının ve nüfusunun neredeyse dörtte birine hükmeden, tarihin görmüş olduğu en büyük küresel imparatorluk (ikinci “üzerinde güneş batmayan imparatorluk”).
Bu kronoloji, insanlığın kabile ve şehir devletlerinden başlayıp nasıl küresel ölçekte devasa yönetim yapıları kurduğunu, güç dengelerinin zamanla Doğu’dan Batı’ye, Akdeniz’den okyanuslara nasıl kaydığını açıkça göstermektedir.
About the Author
Türkçe - English->>: 1 2
